«سرور کنده» یک علامت است، نه یک علت. چهار چیز میتواند پشتش باشد و هر کدام درمان متفاوتی دارد. این ترتیب، از کلی به جزئی، معمولاً در چند دقیقه جواب میدهد.
۱. بار سیستم را ببین
uptime
14:22:01 up 61 days, 3:10, 1 user, load average: 8.42, 7.95, 6.10
سه عدد یعنی میانگین بار در یک، پنج و پانزده دقیقهٔ گذشته. عدد را با تعداد هسته بسنج، نه با خودش:
nproc
بار ۸ روی سرور ۸ هستهای یعنی پر ولی سالم. همان بار روی سرور ۲ هستهای یعنی چهار برابر ظرفیت و صف.
و یک نکته که زیاد اشتباه میشود: در لینوکس بار فقط CPU نیست. پروسهای که منتظر دیسک است هم در این عدد حساب میشود. پس بار بالا با CPU بیکار، یعنی مشکل دیسک است.
۲. CPU یا دیسک؟
vmstat 1 5
procs -----------memory---------- ---swap-- -----io---- -system-- ------cpu-----
r b swpd free buff cache si so bi bo in cs us sy id wa st
2 6 0 183204 22140 1204400 0 0 4821 1120 2103 3890 12 4 9 75 0
ستون wa درصد زمانی است که CPU بیکار نشسته و منتظر دیسک است. اینجا ۷۵ درصد است: مشکل CPU نیست، دیسک است. ستون b هم تعداد پروسههای مسدود روی ورودی/خروجی را نشان میدهد.
اگر us بالا بود و wa نزدیک صفر، آنوقت واقعاً CPU کم آوردهای.
ستون so (swap out) هم مهم است: عدد غیرصفرِ پیوسته یعنی حافظه تمام شده و سیستم دارد روی دیسک swap میکند، که خودش دیسک را اشباع میکند. آنوقت ریشهٔ مشکل حافظه است نه دیسک.
۳. کدام پروسه؟
برای دیسک:
sudo iotop -oPa
-o فقط پروسههایی که واقعاً ورودی/خروجی دارند، -a جمع تجمعی بهجای لحظهای. بدون این دو، فهرست پر از صفر است و چیزی پیدا نمیکنی.
برای CPU و حافظه:
ps aux --sort=-%cpu | head -12
ps aux --sort=-%mem | head -12
۴. دیسک پر است؟
گاهی «کندی» در واقع «جا تمام شد» است:
df -h
df -i
دومی را فراموش نکن. دیسکی که ۴۰ درصد پر است ولی inodeهایش تمام شده، دقیقاً مثل دیسک پر رفتار میکند و df -h هیچ نشانی نمیدهد. معمولاً ریشهاش میلیونها فایل ریز در یک پوشهٔ کش یا صف ایمیل است.
برای پیدا کردن اینکه فضا کجا رفته:
sudo du -xh --max-depth=1 / | sort -h | tail -15
-x مهم است: بدون آن، du وارد /proc و پارتیشنهای دیگر میشود و عددهای بیمعنی میدهد.
یک دام رایج
پوشهٔ بزرگی که du نشانش نمیدهد ولی فضا را گرفته، معمولاً فایلِ پاکشدهای است که پروسهای هنوز بازش نگه داشته. لاگ چرخانده شده، فایل قدیمی پاک شده، ولی nginx هنوز دستگیرهٔ فایل را دارد:
sudo lsof +L1
راهحل، ریستارت همان سرویس است، نه ریبوت سرور.