«سایتم کند است» جملهای است که ده علت دارد. نصب یک افزونهٔ سرعت بدون دانستن علت، مثل خوردن دارو بدون تشخیص است: گاهی جواب میدهد، و وقتی نمیدهد نمیدانی چرا.
این ترتیبی است که ما طی میکنیم.
۰. اول اندازه بگیر
بدون عدد اولیه، نمیدانی کاری که کردی کمک کرد یا نه.
دو ابزار کافی است:
- PageSpeed Insights — نمره و فهرست مشکلات
- تب Network در ابزار توسعهٔ مرورگر (
F12) — کدام فایل چقدر طول میکشد
سه عدد را یادداشت کن: TTFB (زمان تا اولین بایت)، زمان بارگذاری کامل، و حجم کل صفحه.
۱. TTFB را جدا کن — این مهمترین تقسیم است
TTFB میگوید مشکل سمت سرور است یا سمت مرورگر، و بقیهٔ کار به همین بستگی دارد.
| TTFB | یعنی |
|---|---|
| زیر ۲۰۰ms | سرور خوب است؛ برو سراغ بخش «سمت مرورگر» |
| ۲۰۰ تا ۸۰۰ms | متوسط؛ جای بهبود هست |
| بالای ۸۰۰ms | مشکل سمت سرور است؛ بخش بعد |
در تب Network، روی خودِ صفحهٔ HTML کلیک کن و دنبال Waiting (TTFB) بگرد.
سمت سرور — وقتی TTFB بالاست
افزونهها را یکییکی خاموش کن
روی نسخهٔ آزمایشی، نه روی سایت اصلی. راهنمای ساخت زیردامنه روشش را دارد.
هر بار یکی را غیرفعال کن و TTFB را دوباره بگیر. معمولاً یکی دو افزونه مسئول بیشترِ کندیاند. اسلایدرها، فرمسازهای سنگین، افزونههای آمار داخلی و چندمنظورههای «همهکاره» متهمان همیشگیاند.
کوئریهای کند را ببین
افزونهٔ Query Monitor را نصب کن. در بخش Queries:
- صفحهای که بیش از ۱۰۰ کوئری میزند، مشکل دارد
- هر کوئری بالای ۵۰ میلیثانیه باید علتش پیدا شود
Query Monitor نام افزونهای که کوئری را زده هم نشان میدهد — یعنی مستقیم مقصر را میگوید.
نسخهٔ PHP
۷٫۴ به ۸٫۳، در یک سایت وردپرسی معمولی، چیزی در حد دو برابر سرعت اجرای کد است. راهنمای انتخاب نسخهٔ PHP روش بیخطرش را دارد.
این احتمالاً بزرگترین برد با کمترین کار است.
پایگاه داده
SELECT COUNT(*) FROM wp_options WHERE option_name LIKE '%_transient_%';
اگر این عدد چند هزار است، جدول wp_options پر از دادهٔ موقت جامانده است. افزونهٔ WP-Optimize پاکشان میکند.
و نسخههای بازبینی را محدود کن — در wp-config.php:
define( 'WP_POST_REVISIONS', 5 );
سمت مرورگر — وقتی TTFB خوب است ولی صفحه دیر کامل میشود
تصاویر — بزرگترین برد، و کمترین انجامشده
در تب Network، بر اساس Size مرتب کن. اگر بزرگترین فایلها تصویرند، همینجا کار داری.
سه کار، به ترتیب اثر:
- اندازهٔ واقعی. تصویری با عرض ۳۰۰۰ پیکسل که در قابی ۸۰۰ پیکسلی نمایش داده میشود، یعنی کاربر چهار برابر لازم دانلود کرده. قبل از آپلود، تغییر اندازه بده.
- WebP. حدود ۳۰ درصد کوچکتر از JPEG با همان کیفیت. افزونههایی مثل ShortPixel یا Imagify خودکار تبدیل میکنند.
- بارگذاری تنبل. وردپرس از نسخهٔ ۵٫۵ خودش این کار را میکند — ولی مطمئن شو قالب یا افزونهای خاموشش نکرده باشد.
فونت
اگر فونت را از CDN خارجی میگیری، در ایران کند و ناپایدار است. خودمیزبانش کن — فایل فونت را روی سرور خودت بگذار.
و فقط وزنهایی را بفرست که واقعاً استفاده میکنی. فرستادن نُه وزن وقتی CSS پنجتا را صدا میزند، یعنی چهار دانلود بیمصرف.
font-display: swap هم بگذار تا متن پیش از آمدن فونت دیده شود.
جاوااسکریپت
هر افزونهای که اسکریپتش را در همهٔ صفحات بار میکند، هزینهای است که فقط در یک صفحه ارزش دارد. افزونهٔ Asset CleanUp اجازه میدهد اسکریپتها را در صفحاتی که لازم نیستند خاموش کنی.
۲. حالا کش
کش را آخر بگذار، نه اول. کش مشکل را حل نمیکند، پنهانش میکند — و اولین کاربری که به صفحهٔ کشنشده بخورد، همان کندی قبلی را میبیند. بدتر: با کش روشن، دیگر نمیتوانی اندازه بگیری که تغییراتت اثر دارند یا نه.
وقتی علتها را رفع کردی، یکی از اینها را نصب کن — فقط یکی:
- LiteSpeed Cache — اگر سرورت LiteSpeed است (بیشتر هاستهای سیپنل ایرانی هستند). بهترین گزینه، چون در سطح سرور کار میکند نه PHP.
- WP Super Cache — ساده و بیدردسر
- W3 Total Cache — قویتر، ولی تنظیماتش راحت خراب میشود
دو افزونهٔ کش با هم، سایت را کندتر و غیرقابل پیشبینی میکند. اگر یکی داری و دیگری را امتحان میکنی، اول اولی را کامل حذف کن — نه فقط غیرفعال.
۳. دوباره اندازه بگیر
همان سه عددی که اول گرفتی. اگر بهتر نشده، تغییری که دادی اثر نداشته — برگردانش و برو سراغ بعدی.
این تنها راه یاد گرفتن است که در این سایت چه چیزی مهم است.
یک نکتهٔ ایران
اگر سایت روی سرور خارج است و مخاطبت در ایران، بخشی از کندی فاصلهٔ فیزیکی است و با هیچ افزونهای حل نمیشود. برای مخاطب ایرانی، سرور ایران معمولاً از هر بهینهسازی دیگری بیشتر اثر دارد.
و برعکس: اگر مخاطبت خارج از ایران است، سرور ایران همان مشکل را برعکس میسازد.