روی هاست اشتراکی، تیم هاست مراقب سرور است. روی سرور مجازی، آن تیم تو هستی — و اگر چیزی نگذاشته باشی که خبرت کند، اولین کسی که میفهمد سایت پایین است، مشتری است.
سه لایه، از ساده به کامل. لایهٔ اول پنج دقیقه است و بیشترِ ارزش را میدهد.
لایهٔ ۱ — نظارت از بیرون
مهمترین سؤال این است: «آیا سایت از بیرون باز میشود؟» و این را فقط از بیرون میشود فهمید. سروری که خوابیده، نمیتواند خبر بدهد که خوابیده.
سرویسهای نظارت بیرونی هر چند دقیقه سایت را صدا میزنند و اگر جواب نداد، ایمیل یا پیامک میفرستند. نسخهٔ رایگانشان برای یکی دو سایت کافی است.
این تنها لایهای است که اگر فقط یکی بگذاری، باید همین باشد.
تنظیمش: آدرس سایت، بازهٔ پنج دقیقه، و ایمیلی که واقعاً میخوانی. و اگر گواهی SSL هم رصد میکند، روشنش کن — انقضای گواهی، یکی از رایجترین قطعیهای قابلپیشگیری است.
لایهٔ ۲ — نگاه کردن از داخل
وقتی خبر رسید که سایت پایین است، باید بدانی کجا را نگاه کنی.
چند دستور که همیشه به کار میآیند
# بار سیستم و فرایندهای پرمصرف
top
# فضای دیسک
df -h
# حافظه
free -h
# سرویسها
systemctl status nginx php8.3-fpm mariadb
در خروجی df -h به ستون Use% نگاه کن. دیسک پر، شایعترین علت قطعی سرور مجازی است و بیصدا هم میآید: پایگاه داده میخوابد، لاگ نوشته نمیشود، و سایت خطای ۵۰۰ میدهد بیآنکه جایی بنویسد چرا.
چه چیزی دیسک را پر میکند
# بزرگترین پوشهها
du -h --max-depth=1 / 2>/dev/null | sort -rh | head -15
# بزرگترین فایلها
find / -type f -size +100M -exec ls -lh {} \; 2>/dev/null | head -20
سه متهم همیشگی:
- لاگها در
/var/log/— اگر چرخش لاگ تنظیم نباشد، بیپایان رشد میکنند - نسخههای پشتیبان که پاک نمیشوند. راهنمای بکاپ خودکار بخش حذف قدیمیها را دارد
- بستههای apt —
apt cleanخالیشان میکند
لایهٔ ۳ — هشدار خودکار
نگاه کردن دستی فقط وقتی کار میکند که یادت باشد نگاه کنی. این اسکریپت هر ساعت بررسی میکند و فقط وقتی مشکلی هست خبر میدهد.
nano /opt/check.sh
#!/usr/bin/env bash
# بررسی ساعتی سرور. فقط وقتی مشکلی هست پیام میدهد.
set -uo pipefail
ALERT="you@example.com"
PROBLEMS=""
# ── دیسک ──
USED=$(df / --output=pcent | tail -1 | tr -dc '0-9')
if [ "$USED" -gt 85 ]; then
PROBLEMS+="دیسک ${USED}٪ پر است.\n"
fi
# ── حافظه ──
MEM=$(free | awk '/Mem:/ {printf "%.0f", $3/$2*100}')
if [ "$MEM" -gt 90 ]; then
PROBLEMS+="حافظه ${MEM}٪ مصرف شده.\n"
fi
# ── سرویسها ──
for s in nginx php8.3-fpm mariadb; do
if ! systemctl is-active --quiet "$s"; then
PROBLEMS+="سرویس $s فعال نیست.\n"
fi
done
# ── گواهی SSL ──
END=$(echo | openssl s_client -connect example.com:443 -servername example.com 2>/dev/null \
| openssl x509 -noout -enddate | cut -d= -f2)
DAYS=$(( ( $(date -d "$END" +%s) - $(date +%s) ) / 86400 ))
if [ "$DAYS" -lt 14 ]; then
PROBLEMS+="گواهی SSL تا ${DAYS} روز دیگر منقضی میشود.\n"
fi
if [ -n "$PROBLEMS" ]; then
echo -e "$PROBLEMS" | mail -s "هشدار سرور $(hostname)" "$ALERT"
fi
chmod +x /opt/check.sh
crontab -e
0 * * * * /opt/check.sh
آستانهها را سختگیرانه نگذار. هشداری که هر روز میآید، بعد از یک هفته خوانده نمیشود — و آن روزی که واقعاً مهم است هم نادیده میماند. ۸۵ درصد دیسک وقت کافی برای واکنش میدهد؛ ۷۰ درصد فقط نویز است.
چرخش لاگ
لاگی که نچرخد، روزی دیسک را پر میکند. اوبونتو logrotate را از پیش دارد؛ برای لاگهای خودت:
nano /etc/logrotate.d/mysite
/var/log/mysite/*.log {
weekly
rotate 8
compress
missingok
notifempty
}
هشت هفته نگه میدارد، فشرده میکند، و اگر فایل نبود خطا نمیدهد.
اگر سرور پاسخ نمیدهد
ترتیبی که وقت کمتری هدر میدهد:
- کنسول وب سرویسدهنده — اگر SSH جواب نمیدهد، این تنها راه است. همهٔ ارائهدهندهها Console یا VNC دارند.
df -h— اول دیسک. بیشترین احتمال.systemctl statusروی هر سرویس.journalctl -xe— آخرین خطاهای سیستم.- لاگ خطای nginx در
/var/log/nginx/error.log.
و اگر هیچکدام چیزی نگفت، آخرین کاری که روی سرور کردی را نگاه کن. تقریباً همیشه همان است.